Nastolatek przestaje odpowiadać na pytania. Uczeń odmawia wykonania zadania. Po niewielkiej uwadze pojawia się gwałtowna reakcja. Dorosły próbuje zrozumieć, co się dzieje, ale czasem pierwszą odpowiedzią staje się etykieta: „leniwy”, „złośliwa”, „nie chce współpracować”. Warto na chwilę zatrzymać się przy tym, co rzeczywiście widzimy.
Najpierw opis sytuacji.
Określenie młodej osoby jednym słowem pozostawia niewiele miejsca na sprawdzenie okoliczności. Opis konkretnego zdarzenia pozwala postawić pytania: kiedy to się zaczęło, w jakich sytuacjach występuje i co działo się wcześniej?
Można powiedzieć: „W tym tygodniu trzy razy odmówiłeś wyjścia do szkoły” albo „Podczas rozmowy podnosisz głos i wychodzisz z pokoju”. To przykładowe sformułowania. Odnoszą się do sytuacji, której można się przyjrzeć, bez rozstrzygania z góry, jaki jest młody człowiek.
Zapytaj o jego perspektywę.
Dorosły może widzieć inne elementy sytuacji niż nastolatek. Dlatego warto zapytać, jak on ją rozumie i co jest dla niego ważne. Otwarte pytania oraz sprawdzanie, czy dobrze usłyszeliśmy odpowiedź, mogą pomóc w rozpoczęciu rozmowy.
- „Co było dziś najtrudniejsze?”
- „Jak Ty widzisz tę sytuację?”
- „Co chciałbyś lub chciałabyś, żebym lepiej zrozumiał?”
- „Czy dobrze rozumiem, że najbardziej przeszkadza Ci…?”
Wysłuchanie odpowiedzi daje możliwość poznania perspektywy młodej osoby. Wspólna rozmowa może obejmować również punkt widzenia dorosłego oraz zasady, które dotyczą Was obojga.
Rozmowa potrzebuje odpowiedniego momentu.
Niekiedy nastolatek nie jest gotowy opowiedzieć o tym, co przeżywa. Warto zakomunikować gotowość do rozmowy i poszukać dogodnego momentu, zamiast wymagać natychmiastowego wyjaśnienia wszystkiego. Kontakt można budować także podczas zwyczajnych, wspólnych zajęć.
Relacja obejmuje również zainteresowania, codzienne drobiazgi i to, co się udało. Pytanie o muzykę, trening albo ważne dla młodej osoby wydarzenie może mieć znaczenie samo w sobie. Wspólny czas pozwala poznawać człowieka także poza sytuacją konfliktu.
Emocje i odpowiedzialność mogą być częścią tej samej rozmowy.
Można uznać, że młoda osoba przeżywa złość czy rozczarowanie, i jednocześnie określić zasady dotyczące zachowania. Warto mówić jasno o tym, co wydarzyło się między Wami, oraz o tym, co trzeba zrobić dalej. Rozmowa o trudnościach może prowadzić do ustalenia jednego konkretnego kroku.
Znaczenie ma również zmieniający się etap rozwoju. UNICEF zwraca uwagę, że wraz z dorastaniem ewoluuje relacja między rodzicem a dzieckiem, a dorośli potrzebują sposobów wspierania dostosowanych do nowych potrzeb młodej osoby.
Dorosły także może szukać wsparcia.
Jeśli trudno uporządkować obserwacje albo kolejne rozmowy kończą się konfliktem, konsultacja może być miejscem do przyjrzenia się sytuacji. Rodzic może rozpocząć od spotkania dotyczącego własnych pytań i obserwacji. W RAION taki zakres pierwszego kontaktu jest częścią oferty.
Wspólnie możemy ustalić, czego już próbowano, co dotychczas pomagało i jaki kolejny krok jest możliwy. Ważne jest uwzględnienie młodej osoby, relacji w domu oraz warunków, w których funkcjonuje. Zrozumienie sytuacji daje punkt wyjścia do dalszej pracy wychowawczej i właściwie dobranej pomocy.
Zapytaj o konsultację w sprawie dziecka → · Poznaj zakres wsparcia
Więcej o rozmowie z nastolatkiem
UNICEF Luxembourg — 11 tips for communicating with your teen · UNICEF — Parenting of Adolescents.
Zdjęcie wyróżniające: archiwum Kacpra Radzkiego — motyw wspólnoty i współpracy w grupie.
